Δεν περιμένουμε ραντεβού στο ιατρείο μετά από ύποπτη πτώση.
Επείγουσα κάκωση ισχίου
Κάταγμα ισχίου: η έγκαιρη αντιμετώπιση ανοίγει τον δρόμο για ασφαλή κινητοποίηση
Έντονος πόνος μετά από πτώση και αδυναμία φόρτισης απαιτούν άμεση νοσοκομειακή αξιολόγηση. Η θέση του κατάγματος, η γενική υγεία και η λειτουργικότητα πριν από τον τραυματισμό καθορίζουν τη θεραπεία — όχι η ηλικία από μόνη της.
Άμεση απεικόνισηΣτοχευμένη χειρουργική επιλογήΠρώιμη αποκατάσταση
Ακολουθεί πρόσθετη απεικόνιση αν η υποψία επιμένει.
Η θεραπεία σχεδιάζεται ώστε να υποστηρίξει ασφαλή κινητοποίηση.
Έλεγχος οστικής υγείας και κινδύνου πτώσεων.
Μετά από πτώση: μην επιχειρήσετε να σηκώσετε τον ασθενή
Έντονος πόνος στη βουβωνική χώρα ή στο ισχίο, αδυναμία βάδισης, βράχυνση ή έξω στροφή του ποδιού χρειάζονται Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών. Κρατήστε το άτομο ασφαλές και ζεστό μέχρι να έρθει βοήθεια.
Κατανόηση της κάκωσης
Τι εννοούμε με τον όρο «κάταγμα ισχίου»
Πρόκειται συνήθως για κάταγμα στο άνω τμήμα του μηριαίου οστού. Σε μεγαλύτερες ηλικίες συμβαίνει συχνά μετά από πτώση από όρθια θέση και μπορεί να αποτελεί εκδήλωση οστικής ευθραυστότητας.
Γιατί χρειάζεται άμεση φροντίδα
Το κάταγμα δεν αφορά μόνο το οστό. Ο πόνος, η ακινησία και η οξεία νοσηλεία μπορούν να επιβαρύνουν την αναπνοή, την κυκλοφορία, τη μυϊκή δύναμη, τη θρέψη και τη νοητική κατάσταση. Γι’ αυτό η σύγχρονη αντιμετώπιση συνδυάζει ορθοπεδική επέμβαση, έλεγχο των συνοδών νοσημάτων, αναλγησία και αποκατάσταση.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
- Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μετά από πτώση χαμηλής ενέργειας.
- Ασθενείς με οστεοπόρωση, προηγούμενο κάταγμα ή χαμηλή μυϊκή ισχύ.
- Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα ή έχουν παθήσεις που επηρεάζουν ισορροπία και οστική αντοχή.
- Νεότεροι ασθενείς μετά από τραυματισμό υψηλής ενέργειας.
Κάταγμα αυχένα μηριαίου
Η μετατόπιση, η αιμάτωση της μηριαίας κεφαλής, η ηλικία και η λειτουργικότητα επηρεάζουν την επιλογή μεταξύ οστεοσύνθεσης και αρθροπλαστικής.
Διατροχαντήριο κάταγμα
Αντιμετωπίζεται συνήθως με οστεοσύνθεση, με το εμφύτευμα να επιλέγεται σύμφωνα με το πρότυπο και τη σταθερότητα του κατάγματος.
Υποτροχαντήριο κάταγμα
Η περιοχή δέχεται μεγάλα φορτία και χρειάζεται σταθερή χειρουργική αποκατάσταση και προσεκτικό σχεδιασμό φόρτισης.
Επιβεβαίωση της διάγνωσης
Από την κλινική υποψία στη σωστή απεικόνιση
Η διάγνωση ξεκινά από τον μηχανισμό της πτώσης, τον πόνο και την αδυναμία φόρτισης. Η απεικόνιση δεν καθυστερεί όταν υπάρχει ισχυρή υποψία.
Αρχική σταθεροποίηση
Έλεγχος ζωτικών λειτουργιών, αναλγησία και αξιολόγηση συνοδών κακώσεων ή παθήσεων.
Ακτινογραφίες
Απεικόνιση λεκάνης και ισχίου για εντόπιση, μετατόπιση και αρχικό χειρουργικό σχεδιασμό.
Κρυφό κάταγμα
Αν οι ακτινογραφίες είναι αρνητικές αλλά η υποψία παραμένει, εξετάζεται μαγνητική ή κατά περίπτωση αξονική τομογραφία.
Συνολικός έλεγχος
Αιματολογικός, καρδιολογικός και αναισθησιολογικός έλεγχος οργανώνονται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Η δυνατότητα να σταθεί κάποιος δεν αποκλείει το κάταγμα
Ορισμένα μη παρεκτοπισμένα κατάγματα μπορεί να επιτρέπουν λίγα βήματα. Επίμονος πόνος μετά από πτώση χρειάζεται επανεκτίμηση, ακόμη και όταν η πρώτη εικόνα δεν είναι εντυπωσιακή.
Χειρουργική απόφαση
Οστεοσύνθεση ή αρθροπλαστική: τι καθορίζει την επιλογή
Στόχος είναι μια σταθερή αποκατάσταση που επιτρέπει την ασφαλέστερη δυνατή κινητοποίηση. Η επιλογή βασίζεται στο κάταγμα και στον άνθρωπο συνολικά.
Οστεοσύνθεση
Βίδες, πλάκα ή ενδομυελικός ήλος σταθεροποιούν το κάταγμα. Η τεχνική εξαρτάται από τη θέση, τη σταθερότητα, την ποιότητα του οστού και την ηλικία.
Ημιαρθροπλαστική
Χρησιμοποιείται συχνά σε παρεκτοπισμένα ενδοαρθρικά κατάγματα όταν η αντικατάσταση της μηριαίας κεφαλής προσφέρει πιο αξιόπιστη πορεία φόρτισης.
Ολική αρθροπλαστική
Μπορεί να εξεταστεί σε επιλεγμένους, λειτουργικά ανεξάρτητους ασθενείς ή όταν συνυπάρχει σημαντική αρθρική νόσος, μετά από στάθμιση οφέλους και κινδύνου.
Η ηλικία δεν αποφασίζει μόνη της
Συνεκτιμώνται η προ του κατάγματος βάδιση και αυτονομία, η νοητική και γενική κατάσταση, η ποιότητα του οστού, η μορφολογία του κατάγματος και οι στόχοι του ασθενούς.
- Καμία τεχνική δεν είναι «καλύτερη» για όλους.
- Η επέμβαση σχεδιάζεται ώστε να μειωθεί ο χρόνος ακινησίας.
- Η συναίνεση περιλαμβάνει οφέλη, κινδύνους και ρεαλιστικές προσδοκίες.
Πριν από την επέμβαση
- Ελέγχονται και διορθώνονται αναστρέψιμα ιατρικά προβλήματα.
- Ο πόνος αντιμετωπίζεται ώστε να είναι δυνατή η φροντίδα και η κινητοποίηση.
- Αξιολογούνται αντιπηκτικά, λοιμώξεις, αναιμία και αφυδάτωση.
- Ο ασθενής και η οικογένεια ενημερώνονται για το πλάνο και την έξοδο.
Οργανωμένη νοσοκομειακή πορεία
Από τα επείγοντα στην πρώτη ασφαλή έγερση
Οι διεθνείς οδηγίες υποστηρίζουν έγκαιρη επέμβαση και πολυεπιστημονική φροντίδα, με στόχο την αποκατάσταση κινητικότητας και αυτονομίας.
Εισαγωγή
Αναλγησία, απεικόνιση, βασικός έλεγχος και πρόληψη επιπλοκών της ακινησίας.
Βελτιστοποίηση
Ορθοπεδικός, αναισθησιολόγος και ιατρική ομάδα αντιμετωπίζουν γρήγορα ό,τι μπορεί να διορθωθεί.
Επέμβαση
Σχεδιάζεται την ημέρα της εισαγωγής ή την επόμενη όταν η κλινική κατάσταση το επιτρέπει.
Κινητοποίηση
Φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση και έγερση οργανώνονται συνήθως από την επόμενη ημέρα, αν είναι ασφαλές.
Μετά το χειρουργείο
Η αποκατάσταση αρχίζει στο νοσοκομείο και συνεχίζεται στο σπίτι
Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο σε εβδομάδες. Αξιολογούνται η ασφάλεια στις μεταφορές, η βάδιση, η αντοχή, η αυτοεξυπηρέτηση και η επιστροφή στο καλύτερο δυνατό επίπεδο ανεξαρτησίας.
Πρώτες ημέρεςΑσφάλεια και πρόληψη επιπλοκών
Έγερση, μεταφορές και λίγα βήματα
Ο έλεγχος του πόνου, η αναπνοή, η θρέψη και η σωστή χρήση περιπατητήρα υποστηρίζουν την πρώτη κινητοποίηση.
Πρώτες εβδομάδεςΚαθημερινές λειτουργίες
Βάδιση μέσα στο σπίτι και αυτοεξυπηρέτηση
Το βοήθημα βάδισης, η φόρτιση και οι προφυλάξεις ακολουθούν τις προσωπικές γραπτές οδηγίες της χειρουργικής ομάδας.
Επόμενοι μήνεςΔύναμη και εμπιστοσύνη
Αντοχή, ισορροπία και συμμετοχή
Η φυσικοθεραπεία εξελίσσεται με λειτουργικά κριτήρια. Η προϋπάρχουσα υγεία και κινητικότητα επηρεάζουν ουσιαστικά τον ρυθμό.
Αναλυτικός οδηγός αποκατάστασης κατάγματος ισχίου
Πρακτικές οδηγίες για την έξοδο, το σπίτι, τα βοηθήματα, τις προειδοποιητικές ενδείξεις και την πρόληψη νέας πτώσης.
Δευτερογενής πρόληψη
Το πρώτο κάταγμα είναι προειδοποίηση — όχι το τέλος της διαδρομής
Μετά την οξεία φάση χρειάζεται σχέδιο που μειώνει την πιθανότητα νέας πτώσης και νέου κατάγματος.
Οστική υγεία
Αξιολόγηση για οστεοπόρωση, επάρκεια βιταμίνης D, διατροφή και θεραπεία όπου υπάρχει ένδειξη.
Κίνδυνος πτώσεων
Έλεγχος ισορροπίας, όρασης, υπόδησης, πίεσης και φαρμάκων που προκαλούν ζάλη ή υπνηλία.
Ασφαλές περιβάλλον
Καλός φωτισμός, σταθερές χειρολαβές και απομάκρυνση χαλιών, καλωδίων και άλλων εμποδίων.
Συχνές ερωτήσεις
Σαφείς απαντήσεις για τον ασθενή και την οικογένεια
Τι πρέπει να κάνω αν υποψιάζομαι κάταγμα ισχίου;
Μην επιχειρήσετε να σηκώσετε ή να βάλετε να περπατήσει το άτομο. Κρατήστε το ασφαλές και ζεστό και καλέστε το 166 όταν χρειάζεται ασθενοφόρο. Το κάταγμα ισχίου απαιτεί άμεση αξιολόγηση σε Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών, όχι προγραμματισμένο ραντεβού στο ιατρείο.
Μπορεί κάποιος να έχει κάταγμα και να μπορεί ακόμη να σταθεί;
Ναι. Ορισμένα μη παρεκτοπισμένα ή ενσφηνωμένα κατάγματα μπορεί αρχικά να επιτρέπουν λίγη φόρτιση. Επίμονος πόνος στη βουβωνική χώρα ή στο ισχίο μετά από πτώση χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση ακόμη και αν το άτομο μπορεί να κάνει λίγα βήματα.
Αν η ακτινογραφία είναι φυσιολογική, αποκλείεται το κάταγμα;
Όχι πάντα. Όταν η κλινική υποψία παραμένει παρά τις αρνητικές απλές ακτινογραφίες, μπορεί να χρειαστεί μαγνητική τομογραφία ή, όταν αυτή δεν είναι διαθέσιμη ή αντενδείκνυται, αξονική τομογραφία σύμφωνα με την ιατρική κρίση.
Πότε γίνεται συνήθως το χειρουργείο;
Οι κατευθυντήριες οδηγίες υποστηρίζουν χειρουργική αντιμετώπιση την ημέρα της εισαγωγής ή την επόμενη, όταν αυτό είναι ιατρικά ασφαλές. Προηγείται γρήγορη διόρθωση αναστρέψιμων προβλημάτων χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Ποια επέμβαση είναι καλύτερη;
Δεν υπάρχει μία επέμβαση για όλους. Η θέση και η μετατόπιση του κατάγματος, η ποιότητα του οστού, η προϋπάρχουσα αρθρίτιδα, η ηλικία, η λειτουργικότητα πριν από την πτώση και η γενική υγεία καθορίζουν αν ενδείκνυται οστεοσύνθεση, ημιαρθροπλαστική ή ολική αρθροπλαστική.
Πότε αρχίζει η κινητοποίηση;
Όταν δεν υπάρχει ιατρική ή χειρουργική αντένδειξη, η φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση και η κινητοποίηση οργανώνονται συνήθως από την επόμενη ημέρα της επέμβασης. Η επιτρεπόμενη φόρτιση ακολουθεί αποκλειστικά τις οδηγίες της χειρουργικής ομάδας.
Χρειάζεται έλεγχος για οστεοπόρωση μετά το κάταγμα;
Ένα κάταγμα μετά από πτώση χαμηλής ενέργειας είναι σημαντικό σήμα για πιθανή οστική ευθραυστότητα. Η αξιολόγηση της οστικής υγείας, των φαρμάκων και του κινδύνου πτώσεων είναι βασικό μέρος της πρόληψης νέου κατάγματος.
Ιατρικές πηγές αναφοράς: NICE — Hip fracture: management · AAOS — Hip Fractures in Older Adults · WHO — Fragility fractures.
Ιατρική επιμέλεια: Γεώργιος Πετρίδης MD, MSc
Ορθοπεδικός Χειρουργός με κλινική ενασχόληση στην επείγουσα αξιολόγηση, τη χειρουργική αντιμετώπιση και την οργανωμένη αποκατάσταση καταγμάτων ισχίου.
Δείτε το βιογραφικόΣωστό επόμενο βήμα
Ύποπτο κάταγμα ή μετεγχειρητική παρακολούθηση;
Σε νέο τραυματισμό με αδυναμία βάδισης απευθυνθείτε άμεσα στα επείγοντα ή καλέστε 166. Για προγραμματισμένο επανέλεγχο, δεύτερη γνώμη ή σχεδιασμό αποκατάστασης μπορείτε να κλείσετε αξιολόγηση.