Πώς διαγιγνώσκεται η ρήξη αχίλλειου τένοντα

Ένα απότομο «χτύπημα» πίσω από τον αστράγαλο, σαν κάποιος να σας κλώτσησε στη γάμπα, ακολουθούμενο από αδυναμία στο βάδισμα, είναι μια περιγραφή που συναντάται συχνά σε ρήξη αχίλλειου τένοντα. Για τη διάγνωση, ο ορθοπαιδικός συνδυάζει προσεκτικό ιστορικό, κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, απεικονιστικό έλεγχο ώστε να επιβεβαιωθεί η βλάβη και να σχεδιαστεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.

Η έγκαιρη ορθοπαιδική εκτίμηση έχει ουσιαστική σημασία. Μια πλήρης ρήξη που δεν αναγνωρίζεται άμεσα μπορεί να οδηγήσει σε υποχώρηση των άκρων του τένοντα, αδυναμία της γάμπας και δυσκολότερη αποκατάσταση. Ταυτόχρονα, δεν είναι κάθε πόνος στην περιοχή ρήξη: τενοντίτιδα, μερική ρήξη, διάστρεμμα ή κάκωση της γαστροκνημίας μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

Πότε δημιουργείται υποψία για ρήξη αχίλλειου

Ο αχίλλειος τένοντας συνδέει τους μυς της γάμπας με την πτέρνα και είναι απαραίτητος για την ώθηση στο περπάτημα, το τρέξιμο και το άλμα. Η ρήξη εμφανίζεται συχνά σε μια αιφνίδια προσπάθεια: εκκίνηση στο τρέξιμο, άλμα, αλλαγή κατεύθυνσης ή απότομο σπρώξιμο του ποδιού. Μπορεί όμως να συμβεί και στην καθημερινότητα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει προϋπάρχουσα εκφύλιση του τένοντα.

Τα συμπτώματα διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή, αλλά υπάρχουν ορισμένα ευρήματα που αυξάνουν σημαντικά την υποψία. Ο ασθενής μπορεί να ακούσει ή να αισθανθεί ένα «κρακ», να νιώσει ξαφνικό οξύ πόνο και να δυσκολεύεται να συνεχίσει τη δραστηριότητα. Συχνά υπάρχει πρήξιμο ή μελανιά γύρω από τον αστράγαλο και τη γάμπα.

Ιδιαίτερα ενδεικτική είναι η αδυναμία να σταθεί κανείς στις μύτες του πάσχοντος ποδιού. Κάποιοι ασθενείς εξακολουθούν να περπατούν, συνήθως όμως με χωλότητα. Αυτό δεν αποκλείει τη ρήξη, επειδή άλλοι μύες και οι γύρω ιστοί μπορούν προσωρινά να επιτρέψουν περιορισμένη κίνηση.

Πώς διαγιγνώσκεται η ρήξη αχίλλειου στην κλινική εξέταση

Η διάγνωση αρχίζει με λεπτομερές ιστορικό. Ο ορθοπαιδικός θα ρωτήσει πώς έγινε ο τραυματισμός, αν υπήρξε ήχος ή αίσθηση απότομης διακοπής, πότε άρχισε ο πόνος και αν προϋπήρχαν ενοχλήματα στον τένοντα. Παράγοντες όπως προηγούμενη τενοντοπάθεια, χρήση κορτιζόνης, ορισμένα αντιβιοτικά, κάπνισμα ή απότομη αύξηση αθλητικής επιβάρυνσης αξιολογούνται επίσης.

Ακολουθεί η επισκόπηση και η ψηλάφηση της περιοχής. Σε πλήρη ρήξη μπορεί να διαπιστωθεί ένα μικρό κενό στην πορεία του τένοντα, συνήθως λίγα εκατοστά πάνω από την πτέρνα. Ωστόσο, το οίδημα, η αιμορραγία ή η καθυστέρηση στην προσέλευση μπορεί να κάνουν αυτό το εύρημα λιγότερο σαφές.

Ο έλεγχος της ενεργητικής κίνησης και της μυϊκής ισχύος είναι εξίσου σημαντικός. Η δυσκολία στην πελματιαία κάμψη – δηλαδή στην κίνηση με την οποία πιέζουμε το πόδι προς τα κάτω – και η αδυναμία μονόποδης ανύψωσης στις μύτες είναι στοιχεία που κατευθύνουν τη διάγνωση. Δεν αξιολογούνται όμως μεμονωμένα, καθώς ο πόνος μπορεί να περιορίζει την προσπάθεια ακόμη και χωρίς πλήρη ρήξη.

Το τεστ Thompson

Το τεστ Thompson είναι από τους πιο χρήσιμους κλινικούς ελέγχους. Ο ασθενής βρίσκεται συνήθως μπρούμυτα, με τα πέλματα να προεξέχουν από το εξεταστικό κρεβάτι. Ο ιατρός πιέζει τη γάμπα και παρατηρεί αν το πέλμα κινείται προς τα κάτω.

Σε έναν ακέραιο αχίλλειο τένοντα, η πίεση της γάμπας προκαλεί πελματιαία κάμψη του ποδιού. Όταν υπάρχει πλήρης ρήξη, η κίνηση αυτή απουσιάζει ή είναι σαφώς μειωμένη σε σύγκριση με το υγιές άκρο. Το τεστ είναι ιδιαίτερα αξιόπιστο, αλλά ερμηνεύεται πάντοτε μαζί με τα υπόλοιπα ευρήματα. Σε μερικές ρήξεις ή σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχει κάποια διατηρημένη κίνηση.

Υπέρηχος ή μαγνητική τομογραφία;

Σε μια τυπική, οξεία πλήρη ρήξη με σαφή κλινικά ευρήματα, η διάγνωση μπορεί να τεθεί κλινικά. Η απεικόνιση χρησιμοποιείται συχνά για επιβεβαίωση, για ακριβή χαρτογράφηση της βλάβης ή όταν τα ευρήματα δεν είναι ξεκάθαρα.

Ο υπέρηχος μαλακών μορίων είναι μια άμεση και δυναμική εξέταση. Επιτρέπει να φανεί η συνέχεια των ινών του τένοντα, το σημείο της ρήξης, η παρουσία αιματώματος και η απόσταση μεταξύ των άκρων του τένοντα. Έχει ιδιαίτερη αξία όταν πραγματοποιείται από έμπειρο ιατρό, καθώς μπορεί να εξετάσει τον τένοντα σε διαφορετικές θέσεις του ποδιού και να συγκρίνει με την υγιή πλευρά.

Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση. Προτιμάται όταν υπάρχει υποψία μερικής ρήξης, χρόνιας ρήξης, σύνθετης κάκωσης ή όταν η κλινική εικόνα και ο υπέρηχος δεν δίνουν επαρκή απάντηση. Προσφέρει λεπτομερή εικόνα όχι μόνο του τένοντα, αλλά και των γύρω μυών, του οιδήματος και πιθανών συνοδών βλαβών.

Η ακτινογραφία δεν απεικονίζει τον τένοντα, επομένως δεν επιβεβαιώνει τη ρήξη. Μπορεί όμως να ζητηθεί μετά από τραυματισμό για να αποκλειστεί κάταγμα ή, σπανιότερα, αποσπαστική κάκωση από την πτέρνα.

Μερική ή πλήρης ρήξη: γιατί η διάκριση αλλάζει το πλάνο

Η πλήρης ρήξη σημαίνει ότι η συνέχεια του τένοντα έχει διακοπεί. Συνήθως προκαλεί πιο έντονη λειτουργική αδυναμία και χρειάζεται άμεση εκτίμηση, ώστε να αποφασιστεί αν ο ασθενής θα ωφεληθεί από λειτουργική συντηρητική θεραπεία ή χειρουργική αποκατάσταση.

Στη μερική ρήξη, ένα μέρος των ινών παραμένει άθικτο. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι λιγότερο θορυβώδη και να μοιάζουν με έντονη τενοντίτιδα. Εδώ η προσεκτική κλινική εκτίμηση και ο υπέρηχος ή η μαγνητική τομογραφία έχουν μεγαλύτερη αξία, γιατί η θεραπεία εξαρτάται από την έκταση της βλάβης, τις λειτουργικές απαιτήσεις και τη συνολική ποιότητα του τένοντα.

Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην εικόνα μιας εξέτασης. Η ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας, το είδος εργασίας, οι αθλητικοί στόχοι, τα συνοδά νοσήματα και η δυνατότητα συνεπούς αποκατάστασης πρέπει να συζητηθούν εξατομικευμένα. Η χειρουργική θεραπεία μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο επαναρήξης σε ορισμένους ασθενείς, αλλά συνοδεύεται από κινδύνους όπως λοίμωξη ή προβλήματα επούλωσης. Η οργανωμένη συντηρητική αντιμετώπιση μπορεί να είναι κατάλληλη σε επιλεγμένες περιπτώσεις, εφόσον ακολουθείται σωστά το πρωτόκολλο ακινητοποίησης και φυσικοθεραπείας.

Τι να κάνετε μέχρι την ορθοπαιδική εκτίμηση

Αν υποπτεύεστε ρήξη αχίλλειου, σταματήστε αμέσως τη δραστηριότητα και αποφύγετε να «δοκιμάσετε» επανειλημμένα το πόδι. Μην επιχειρείτε διατάσεις της γάμπας και μην πιέζετε την πτέρνα προς τα κάτω, γιατί μπορεί να επιβαρυνθεί η κάκωση. Η ανύψωση του άκρου και η εφαρμογή πάγου με προστασία του δέρματος μπορούν να βοηθήσουν προσωρινά στο πρήξιμο.

Η φόρτιση πρέπει να περιοριστεί μέχρι να γίνει ιατρική αξιολόγηση. Αν υπάρχει έντονος πόνος, εμφανής παραμόρφωση, μούδιασμα, ψυχρό πόδι ή αδυναμία βάδισης, χρειάζεται άμεση εξέταση. Μην βασίζεστε στο ότι μπορείτε να κάνετε λίγα βήματα ως ένδειξη ότι ο τένοντας δεν έχει υποστεί ρήξη.

Η σωστή διάγνωση από την πρώτη αξιολόγηση δίνει στον ασθενή χρόνο και επιλογές. Ένας έγκαιρος, προσεκτικός έλεγχος επιτρέπει να ξεκινήσει η κατάλληλη θεραπεία με στόχο όχι απλώς να επουλωθεί ο τένοντας, αλλά να επιστρέψετε με ασφάλεια στο βάδισμα, στην εργασία και στις δραστηριότητες που έχουν αξία για εσάς.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εξέταση

• Αν αισθανθήκατε ξαφνικό χτύπημα πίσω από τον αστράγαλο και δυσκολεύεστε να σπρώξετε το έδαφος με το πέλμα, ζητήστε εξέταση σήμερα, ακόμη κι αν μπορείτε να περπατήσετε.

Σε έντονο πόνο μετά από τραυματισμό, αδυναμία στήριξης, εμφανή παραμόρφωση, πυρετό με ζεστή και πρησμένη άρθρωση, ή μούδιασμα και κρύο άκρο, αναζητήστε άμεσα ιατρική εκτίμηση ή καλέστε το 166.

Για προγραμματισμένη εξέταση, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού.