Ο πόνος στο γόνατο δεν περιμένει τις «ιδανικές» συνθήκες. Εμφανίζεται στη σκάλα, στο περπάτημα, στην προπόνηση ή όταν σηκώνεστε από την καρέκλα. Όταν η φαρμακευτική αγωγή και η φυσικοθεραπεία δεν αρκούν, το ερώτημα «βλαστοκύτταρα ή υαλουρονικό;» είναι εύλογο. Η σωστή απάντηση, όμως, δεν είναι ίδια για όλους. Δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην ηλικία, σε μια ακτινογραφία ή σε μια διαφήμιση θεραπείας.

Η επιλογή μιας ενδαρθρικής έγχυσης απαιτεί ακριβή διάγνωση. Χρειάζεται να εντοπιστούν η άρθρωση που πονά, ο ιστός που πάσχει και ο βαθμός της φθοράς. Παράλληλα, ο ιατρός συζητά τον στόχο του ασθενούς. Άλλες είναι οι ανάγκες ενός δραστήριου ανθρώπου με αρχόμενη χονδροπάθεια και άλλες ενός ασθενούς με προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, παραμόρφωση και μόνιμο περιορισμό της κίνησης.

Βλαστοκύτταρα ή υαλουρονικό: τι θεραπεύει κάθε επιλογή

Το υαλουρονικό οξύ είναι φυσικό συστατικό του αρθρικού υγρού. Στην άρθρωση λειτουργεί ως λιπαντικό και συμβάλλει στην απορρόφηση των φορτίων. Με την οστεοαρθρίτιδα, η ποιότητα και οι ιδιότητες του αρθρικού υγρού μεταβάλλονται. Η έγχυση υαλουρονικού στοχεύει στη βελτίωση του αρθρικού περιβάλλοντος, με σκοπό τη μείωση του πόνου και τη διευκόλυνση της κίνησης.

Τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα ίδια σε κάθε ασθενή. Κάποιοι αναφέρουν σταδιακή ανακούφιση μέσα στις επόμενες εβδομάδες και καλύτερη αντοχή στις καθημερινές δραστηριότητες. Άλλοι έχουν περιορισμένο ή βραχύβιο όφελος. Το υαλουρονικό δεν αναγεννά τον φθαρμένο χόνδρο. Επίσης, δεν διορθώνει μηχανικά προβλήματα, όπως έναν σημαντικό αξονικό στραβισμό, μια ασταθή ρήξη μηνίσκου ή προχωρημένη αρθρίτιδα με οστική επαφή.

Με τον όρο «βλαστοκύτταρα» περιγράφονται συχνά διαφορετικές βιολογικές προσεγγίσεις. Στην ορθοπαιδική πράξη, μπορεί να χρησιμοποιούνται αυτόλογα κύτταρα ή κυτταρικά συμπυκνώματα, συνήθως από μυελό των οστών ή λιπώδη ιστό, ανάλογα με την ένδειξη και το πρωτόκολλο. Δεν πρόκειται για μία ενιαία θεραπεία με ίδια σύνθεση, τρόπο παρασκευής και αποτελεσματικότητα σε όλες τις περιπτώσεις.

Οι θεραπείες αυτές μελετώνται για τη βιολογική δράση ουσιών και κυττάρων στο περιβάλλον της άρθρωσης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη ισχυρά δεδομένα που να τεκμηριώνουν σταθερά το όφελός τους στην οστεοαρθρίτιδα. Επομένως, η ιδέα ότι μια έγχυση «χτίζει ξανά» έναν σοβαρά κατεστραμμένο χόνδρο είναι υπεραπλούστευση. Τα επιστημονικά δεδομένα εξελίσσονται, αλλά η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά και η θεραπεία δεν αποτελεί υποκατάστατο μιας αρθροπλαστικής όταν αυτή είναι πραγματικά αναγκαία.

Η διάγνωση προηγείται της έγχυσης

Πριν επιλεγεί θεραπεία, χρειάζεται να εντοπιστεί η ακριβής πηγή του πόνου. Στο γόνατο, για παράδειγμα, ο πόνος μπορεί να σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα, ρήξη μηνίσκου, τενοντοπάθεια, χονδροπάθεια επιγονατίδας, αστάθεια μετά από τραυματισμό ή συνδυασμό αυτών. Μια έγχυση που ίσως βοηθήσει στην ήπια αρθρίτιδα δεν είναι η ενδεδειγμένη λύση για ένα γόνατο που «κλειδώνει» λόγω μηχανικής βλάβης.

Η κλινική εξέταση, οι κατάλληλες ακτινογραφίες και, όταν υπάρχει ένδειξη, η μαγνητική τομογραφία ή ο υπερηχογραφικός έλεγχος, δίνουν την απαραίτητη εικόνα. Αξιολογούνται επίσης ο άξονας του κάτω άκρου, η σταθερότητα των συνδέσμων, η μυϊκή ισχύς, το εύρος κίνησης και το επίπεδο δραστηριότητας.

Αυτός ο έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός για ασθενείς που έχουν δοκιμάσει ήδη μία ή περισσότερες ενέσεις χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Η επανάληψη της ίδιας παρέμβασης χωρίς επανεκτίμηση συχνά καθυστερεί τη σωστή αντιμετώπιση.

Πότε μπορεί να προτιμηθεί το υαλουρονικό

Το υαλουρονικό μπορεί να εξεταστεί σε ασθενείς με ήπια έως μέτρια οστεοαρθρίτιδα, ιδιαίτερα όταν ο στόχος είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων και η διατήρηση της καθημερινής λειτουργικότητας. Μπορεί επίσης να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου συντηρητικού πλάνου που περιλαμβάνει έλεγχο σωματικού βάρους, στοχευμένη φυσικοθεραπεία, ενδυνάμωση και προσαρμογή δραστηριοτήτων.

Πλεονέκτημά του είναι ότι πρόκειται για μια καθιερωμένη ενδαρθρική θεραπεία με σχετικά απλή εφαρμογή. Η διάρκεια του αποτελέσματος, εφόσον υπάρξει ανταπόκριση, δεν είναι προβλέψιμη. Για ορισμένους ασθενείς είναι αρκετή ώστε να επιστρέψουν σε περπάτημα ήπιας έντασης και άσκηση, ενώ για άλλους δεν αλλάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα.

Η έγχυση πρέπει να γίνεται με αυστηρή άσηπτη τεχνική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερηχογραφική καθοδήγηση βοηθά στην ακριβή τοποθέτηση του υλικού, ιδιαίτερα σε αρθρώσεις ή ανατομικά σημεία όπου η προσπέλαση είναι πιο απαιτητική.

Πότε εξετάζεται μια βιολογική θεραπεία

Οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα ή κυτταρικά συμπυκνώματα μπορεί να συζητηθούν επιλεκτικά, όταν η κλινική εικόνα και οι προσδοκίες του ασθενούς είναι κατάλληλες. Μελετώνται κυρίως σε πρώιμες ή μέτριες εκφυλιστικές αλλοιώσεις, με στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της λειτουργικότητας. Δεν έχει αποδειχθεί ότι αναγεννούν πλήρως την άρθρωση.

Η ηλικία από μόνη της δεν αποφασίζει. Ένας 65χρονος με καλή κινητικότητα, περιορισμένη φθορά και υψηλή λειτουργική απαίτηση μπορεί να διαφέρει πολύ από έναν νεότερο ασθενή με εκτεταμένη βλάβη, αστάθεια ή έντονη παραμόρφωση. Καθοριστικό ρόλο έχουν η βαρύτητα της αρθρίτιδας, το σωματικό βάρος, το ιστορικό επεμβάσεων, η ποιότητα του οστού και οι στόχοι του ασθενούς.

Χρειάζεται επίσης σαφής ενημέρωση για το κόστος και τη διαδικασία λήψης και επεξεργασίας του υλικού. Ο ιατρός εξηγεί τις πιθανές αντιδράσεις μετά την έγχυση και την αβεβαιότητα του αποτελέσματος. Η προσωρινή ενόχληση ή διόγκωση της άρθρωσης μετά από ενδαρθρική παρέμβαση είναι πιθανή. Σπάνια, όπως σε κάθε έγχυση, υπάρχει κίνδυνος λοίμωξης, γι’ αυτό η διαδικασία πρέπει να πραγματοποιείται σε κατάλληλο ιατρικό περιβάλλον.

Μην συγχέετε τα βλαστοκύτταρα με το PRP

Το PRP, δηλαδή το πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, είναι διαφορετική βιολογική θεραπεία. Παρασκευάζεται από αίμα του ίδιου του ασθενούς και περιέχει αυξητικούς παράγοντες που μπορεί να αξιοποιηθούν σε συγκεκριμένες παθήσεις τενόντων, μυών ή αρθρώσεων. Δεν είναι βλαστοκύτταρα και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοιο.

Η διαφορά αυτή έχει πρακτική σημασία. Κάθε θεραπεία έχει δικές της ενδείξεις, περιορισμούς και επιστημονικά δεδομένα. Μια υπεύθυνη συζήτηση δεν ξεκινά από το ποια μέθοδος ακούγεται πιο σύγχρονη, αλλά από το αν είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη βλάβη.

Όταν η λύση δεν είναι άλλη μία έγχυση

Σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, ο πόνος μπορεί να επιμένει τη νύχτα, η βάδιση να περιορίζεται σημαντικά και η άρθρωση να έχει χάσει μεγάλο μέρος της λειτουργικότητάς της. Αν οι συντηρητικές θεραπείες δεν προσφέρουν πια ουσιαστική ανακούφιση, η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να είναι η πιο λογική και αποτελεσματική επιλογή.

Η αρθροπλαστική γόνατος δεν αποτελεί αποτυχία των ενέσεων. Είναι θεραπεία με σαφή στόχο για ασθενείς στους οποίους η άρθρωση έχει υποστεί εκτεταμένη βλάβη. Ο σωστός προεγχειρητικός σχεδιασμός και, όπου ενδείκνυται, η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών όπως η ρομποτική υποβοήθηση, μπορούν να υποστηρίξουν την ακρίβεια της επέμβασης και την εξατομίκευση της αποκατάστασης.

Η καλύτερη επιλογή δεν είναι απαραίτητα η πιο νέα ή η πιο ακριβή. Είναι εκείνη που ταιριάζει με ακρίβεια στη δική σας άρθρωση, στο επίπεδο δραστηριότητάς σας και στο αποτέλεσμα που θέλετε να πετύχετε. Μια προσεκτική ορθοπαιδική αξιολόγηση μπορεί να σας γλιτώσει από άσκοπες θεραπείες και να σας φέρει πιο κοντά σε μια καθημερινότητα με λιγότερο πόνο και περισσότερη κίνηση.