Αρθροπλαστική ώμου: πότε χρειάζεται και τι πρέπει να γνωρίζετε

Ο πόνος στον ώμο που σας ξυπνά τη νύχτα, δυσκολεύει το ντύσιμο ή κάνει ακόμη και ένα απλό χτένισμα δύσκολο δεν είναι απλώς μια ενόχληση. Όταν η άρθρωση έχει υποστεί σημαντική φθορά και οι συντηρητικές θεραπείες δεν προσφέρουν πλέον ουσιαστική ανακούφιση, η αρθροπλαστική ώμου μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή.

Η επέμβαση έχει ως στόχο κυρίως τη μείωση του πόνου και τη βελτίωση της λειτουργικότητας του ώμου, ώστε ο ασθενής να μπορεί να επιστρέψει με μεγαλύτερη άνεση στις καθημερινές του δραστηριότητες.

Δεν υπάρχει όμως ένας τύπος αρθροπλαστικής που να είναι κατάλληλος για όλους. Η επιλογή μεταξύ ανατομικής, ανάστροφης ή άλλης μορφής αρθροπλαστικής εξαρτάται από την αιτία της βλάβης, την κατάσταση των οστών και, κυρίως, από τη λειτουργία του στροφικού πετάλου.

Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική ώμου;

Η αρθροπλαστική ώμου είναι η χειρουργική αντικατάσταση των φθαρμένων επιφανειών της άρθρωσης με ειδικά εμφυτεύματα.

Η συχνότερη ένδειξη είναι η προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα του ώμου, κατά την οποία ο αρθρικός χόνδρος φθείρεται σταδιακά και οι οστικές επιφάνειες έρχονται σε μεγαλύτερη επαφή μεταξύ τους.

Η επέμβαση μπορεί επίσης να εξεταστεί σε περιπτώσεις όπως:

• ρευματοειδής ή άλλη φλεγμονώδης αρθρίτιδα,
• μετατραυματική αρθρίτιδα,
• παλαιό κάταγμα ή εξάρθρημα ώμου,
• άσηπτη νέκρωση της κεφαλής του βραχιονίου,
• μεγάλη και μη επιδιορθώσιμη ρήξη του στροφικού πετάλου με αρθροπάθεια,
• ορισμένα σύνθετα κατάγματα του εγγύς βραχιονίου,
• αποτυχία προηγούμενης χειρουργικής επέμβασης στον ώμο.

Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην ακτινογραφία.

Υπάρχουν ασθενείς με σημαντική ακτινολογική φθορά που εξακολουθούν να έχουν ικανοποιητική λειτουργικότητα. Αντίθετα, όταν ο πόνος είναι συνεχής, επηρεάζει τον ύπνο, υπάρχει σημαντικός περιορισμός της κίνησης και έχουν αποτύχει οι κατάλληλες συντηρητικές θεραπείες, η συζήτηση για χειρουργική αντιμετώπιση αποκτά μεγαλύτερη σημασία.

Ποια συμπτώματα οδηγούν συχνότερα στην επέμβαση;

Η αρθροπλαστική συνήθως εξετάζεται όταν τα συμπτώματα έχουν αρχίσει να περιορίζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα.

Συχνά προβλήματα είναι:

• έντονος πόνος στον ώμο κατά την κίνηση,
• πόνος σε ηρεμία ή τη νύχτα,
• δυσκολία στον ύπνο πάνω στον πάσχοντα ώμο,
• σημαντικός περιορισμός της κίνησης,
• δυσκολία στο ντύσιμο και στην προσωπική υγιεινή,
• αδυναμία ανύψωσης του χεριού,
• δυσκολία στην εργασία ή σε βασικές καθημερινές δραστηριότητες.

Πριν εξεταστεί η επέμβαση, συνήθως έχουν ήδη δοκιμαστεί θεραπείες όπως φαρμακευτική αγωγή, τροποποίηση δραστηριότητας, φυσικοθεραπεία και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενδαρθρικές εγχύσεις.

Ποιοι τύποι αρθροπλαστικής ώμου υπάρχουν;

Η επιλογή της κατάλληλης πρόθεσης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στάδια της θεραπείας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η κατάσταση του στροφικού πετάλου, δηλαδή της ομάδας τενόντων που σταθεροποιούν την κεφαλή του βραχιονίου και συμμετέχουν ενεργά στις κινήσεις του ώμου.

Ανατομική ολική αρθροπλαστική ώμου

Στην ανατομική ολική αρθροπλαστική αντικαθίστανται τόσο η κεφαλή του βραχιονίου όσο και η αρθρική επιφάνεια της ωμογλήνης, διατηρώντας τη φυσιολογική γεωμετρία της άρθρωσης.

Αποτελεί συνήθως κατάλληλη επιλογή σε ασθενείς με:

• προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα,
• ικανοποιητική ποιότητα οστού,
• λειτουργικό και ακέραιο στροφικό πέταλο.

Όταν οι τένοντες του στροφικού πετάλου λειτουργούν σωστά, μπορούν να συνεργαστούν με την ανατομική πρόθεση ώστε να επιτευχθεί καλή σταθερότητα και κίνηση του ώμου.

Η ανατομική αρθροπλαστική μπορεί να προσφέρει σημαντική ανακούφιση από τον πόνο και ουσιαστική βελτίωση του εύρους κίνησης.

Ο στόχος, ωστόσο, δεν είναι να αποκτήσει ο ώμος ακριβώς τη δύναμη και την αντοχή που είχε πριν από δεκαετίες, αλλά να γίνει ανώδυνος, λειτουργικός και αξιόπιστος στην καθημερινότητα.

Ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου

Στην ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου αλλάζει η φυσιολογική γεωμετρία της άρθρωσης.

Η σφαιρική επιφάνεια τοποθετείται στην πλευρά της ωμογλήνης, ενώ η κοίλη επιφάνεια τοποθετείται στο βραχιόνιο.

Με αυτόν τον τρόπο αλλάζει η μηχανική του ώμου και ο δελτοειδής μυς μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος της ανύψωσης του χεριού ακόμη και όταν το στροφικό πέταλο δεν λειτουργεί επαρκώς.

Η ανάστροφη αρθροπλαστική χρησιμοποιείται συχνότερα όταν υπάρχει:

• μεγάλη και μη επιδιορθώσιμη ρήξη του στροφικού πετάλου,
• αρθροπάθεια λόγω ρήξης του στροφικού πετάλου,
• ορισμένα σύνθετα κατάγματα,
• σοβαρή παραμόρφωση της άρθρωσης,
• ή ανάγκη αναθεώρησης προηγούμενης αρθροπλαστικής.

Η ανάστροφη αρθροπλαστική δεν είναι «καλύτερη» από την ανατομική. Οι δύο τεχνικές έχουν διαφορετικές ενδείξεις.

Η σωστή επιλογή εξαρτάται από την ανατομία και τη λειτουργία του συγκεκριμένου ώμου.

Ημιαρθροπλαστική ώμου

Στην ημιαρθροπλαστική αντικαθίσταται μόνο η κεφαλή του βραχιονίου.

Η τεχνική χρησιμοποιείται σήμερα πιο επιλεκτικά σε σχέση με το παρελθόν, αλλά μπορεί να έχει θέση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως ορισμένα κατάγματα ή ιδιαίτερες καταστάσεις της άρθρωσης.

Το σημαντικότερο δεν είναι η ονομασία του εμφυτεύματος αλλά η σωστή επιλογή της επέμβασης για τον συγκεκριμένο ασθενή.

Τι εξετάσεις χρειάζονται πριν από την αρθροπλαστική ώμου;

Η λεπτομερής κλινική εξέταση προηγείται του χειρουργικού σχεδιασμού.

Ο ορθοπαιδικός αξιολογεί:

• τη θέση και τον χαρακτήρα του πόνου,
• το ενεργητικό και παθητικό εύρος κίνησης,
• τη δύναμη του ώμου,
• τη λειτουργία του στροφικού πετάλου,
• την κατάσταση των νεύρων,
• προηγούμενους τραυματισμούς ή επεμβάσεις.

Ακτινογραφίες

Οι σωστές ακτινογραφίες του ώμου δείχνουν τον βαθμό της αρθρίτιδας, την παραμόρφωση της άρθρωσης, την απώλεια οστού και τη θέση της κεφαλής του βραχιονίου σε σχέση με την ωμογλήνη.

Αξονική τομογραφία

Η αξονική τομογραφία μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τον προεγχειρητικό σχεδιασμό.

Επιτρέπει λεπτομερή αξιολόγηση της ωμογλήνης και της διαθέσιμης οστικής μάζας και βοηθά στην επιλογή της κατάλληλης θέσης και του μεγέθους των εμφυτευμάτων.

Μαγνητική τομογραφία ή υπερηχογράφημα

Όταν χρειάζεται να αξιολογηθεί το στροφικό πέταλο, η μαγνητική τομογραφία ή το υπερηχογράφημα μπορούν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες για την κατάσταση των τενόντων και των μυών.

Γιατί έχει σημασία ο προεγχειρητικός σχεδιασμός;

Η αρθροπλαστική ώμου δεν είναι μια επέμβαση κατά την οποία επιλέγεται απλώς μια πρόθεση μέσα στο χειρουργείο.

Ο σωστός προεγχειρητικός σχεδιασμός βοηθά:

• στην επιλογή του κατάλληλου τύπου αρθροπλαστικής,
• στον καθορισμό του μεγέθους των εμφυτευμάτων,
• στην αξιολόγηση της μορφολογίας της ωμογλήνης,
• στην πρόβλεψη τεχνικών δυσκολιών,
• και στη βελτιστοποίηση της τοποθέτησης των εμφυτευμάτων.

Εξίσου σημαντική είναι η γενική προετοιμασία του ασθενούς.

Ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό, μπορεί να απαιτείται ρύθμιση του σακχαρώδους διαβήτη, διακοπή του καπνίσματος, προσαρμογή αντιπηκτικής αγωγής και αντιμετώπιση πιθανών ενεργών εστιών λοίμωξης πριν από το χειρουργείο.

Τι συμβαίνει την ημέρα του χειρουργείου;

Η αρθροπλαστική ώμου πραγματοποιείται σε οργανωμένο χειρουργικό περιβάλλον.

Συνήθως χρησιμοποιείται γενική αναισθησία και, όπου ενδείκνυται, μπορεί να συνδυαστεί με περιοχική αναισθησία ή νευρικό αποκλεισμό για καλύτερο μετεγχειρητικό έλεγχο του πόνου.

Η διάρκεια της επέμβασης εξαρτάται από:

• το είδος της αρθροπλαστικής,
• την ανατομία του ώμου,
• την ποιότητα του οστού,
• προηγούμενα χειρουργεία,
• και το αν πρόκειται για πρωτογενή επέμβαση ή αναθεώρηση.

Μετά το χειρουργείο, το χέρι τοποθετείται συνήθως σε ειδική ανάρτηση.

Η διάρκεια νοσηλείας είναι σχετικά σύντομη στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά η έξοδος καθορίζεται από τη γενική κατάσταση του ασθενούς, τον έλεγχο του πόνου και την ασφαλή κατανόηση των οδηγιών για το σπίτι.

Αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική ώμου

Η επέμβαση αποτελεί μόνο το πρώτο μέρος της θεραπείας. Η αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική ώμουείναι εξίσου σημαντική για το τελικό λειτουργικό αποτέλεσμα.

Κατά τις πρώτες εβδομάδες, ο στόχος είναι η προστασία των ιστών που έχουν χειρουργηθεί.

Ο ασθενής χρησιμοποιεί την ανάρτηση σύμφωνα με τις οδηγίες και ενημερώνεται για:

• τον ύπνο,
• το ντύσιμο,
• την προσωπική υγιεινή,
• τις επιτρεπόμενες κινήσεις,
• και τις καθημερινές δραστηριότητες που πρέπει προσωρινά να αποφεύγονται.

Η κινητοποίηση εξελίσσεται σταδιακά.

Ανάλογα με τον τύπο της αρθροπλαστικής και τους ιστούς που έχουν αποκατασταθεί, μπορεί να ξεκινήσει με ελεγχόμενες παθητικές κινήσεις και στη συνέχεια να προχωρήσει σε ενεργητική κινητοποίηση και ενδυνάμωση.

Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;

Η αποκατάσταση δεν ολοκληρώνεται σε λίγες εβδομάδες.

Η ανακούφιση από τον αρθριτικό πόνο μπορεί να γίνει αισθητή σχετικά νωρίς, αλλά η βελτίωση της κίνησης, του μυϊκού ελέγχου και της δύναμης εξελίσσεται σταδιακά.

Οι βασικές καθημερινές δραστηριότητες επανέρχονται συνήθως προοδευτικά μέσα στους πρώτους μήνες.

Η λειτουργία του ώμου μπορεί να συνεχίσει να βελτιώνεται για αρκετούς μήνες και έως περίπου έναν χρόνο μετά την επέμβαση.

Ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από:

• τον τύπο της αρθροπλαστικής,
• την κατάσταση του ώμου πριν από το χειρουργείο,
• την ηλικία και τη γενική υγεία,
• την ποιότητα των μυών και των τενόντων,
• και τη συνέπεια στην αποκατάσταση.

Η υπερβολική βιασύνη μπορεί να επιβαρύνει τους ιστούς, ενώ η παρατεταμένη ακινησία χωρίς ιατρική ένδειξη μπορεί να οδηγήσει σε δυσκαμψία.

Γι’ αυτό το πρόγραμμα αποκατάστασης πρέπει να είναι εξατομικευμένο.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της αρθροπλαστικής ώμου;

Όπως κάθε μεγάλη χειρουργική επέμβαση, η αρθροπλαστική ώμου συνοδεύεται από πιθανούς κινδύνους.

Σε αυτούς μπορεί να περιλαμβάνονται:

• λοίμωξη,
• αιμορραγία ή αιμάτωμα,
• δυσκαμψία,
• τραυματισμός νεύρων ή αγγείων,
• θρομβοεμβολικές επιπλοκές,
• αστάθεια ή εξάρθρημα της πρόθεσης,
• περιπροθετικό κάταγμα,
• χαλάρωση ή φθορά των εμφυτευμάτων,
• και ανάγκη μελλοντικής επανεπέμβασης.

Οι σοβαρές επιπλοκές δεν αποτελούν τον κανόνα, αλλά πρέπει να συζητούνται με τον ασθενή πριν από την επέμβαση ώστε η απόφαση να λαμβάνεται με πλήρη ενημέρωση.

Τι μπορεί να κάνει ο ασθενής μετά την αρθροπλαστική;

Στόχος της επέμβασης είναι ένας ώμος που επιτρέπει άνετη καθημερινή λειτουργία με σημαντικά λιγότερο πόνο.

Πολλοί ασθενείς μπορούν σταδιακά να επιστρέψουν σε δραστηριότητες όπως:

• περπάτημα και γενική άσκηση,
• οδήγηση όταν είναι ασφαλές,
• ελαφρές οικιακές δραστηριότητες,
• κολύμβηση σε κατάλληλη φάση της αποκατάστασης,
• και άλλες δραστηριότητες χαμηλής επιβάρυνσης.

Αντίθετα, η αρθροπλαστική ώμου δεν σχεδιάζεται για επαναλαμβανόμενη βαριά άρση φορτίων, έντονη χειρωνακτική καταπόνηση ή δραστηριότητες με υψηλό κίνδυνο πτώσης και σύγκρουσης.

Οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες πρέπει να συζητούνται εξατομικευμένα με τον χειρουργό.

Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για αρθροπλαστική ώμου;

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία στην οποία «πρέπει» να γίνει αρθροπλαστική.

Η ηλικία αποτελεί μόνο έναν από τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη.

Μεγαλύτερη σημασία έχουν:

• η ένταση του πόνου,
• ο βαθμός λειτουργικού περιορισμού,
• η αιτία της αρθρίτιδας,
• η ποιότητα του οστού,
• η κατάσταση του στροφικού πετάλου,
• οι απαιτήσεις του ασθενούς,
• και η πιθανότητα η επέμβαση να προσφέρει ουσιαστικό όφελος.

Η σωστή στιγμή είναι όταν τα συμπτώματα έχουν αρχίσει να επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή και οι κατάλληλες συντηρητικές θεραπείες δεν προσφέρουν πλέον ικανοποιητικό αποτέλεσμα.

Ανατομική ή ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου;

Η απάντηση δεν εξαρτάται από το ποια τεχνική είναι «πιο σύγχρονη».

Εξαρτάται από ποια τεχνική μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα στον συγκεκριμένο ώμο.

Σε έναν ασθενή με προχωρημένη αρθρίτιδα και λειτουργικό στροφικό πέταλο μπορεί να προτιμηθεί ανατομική αρθροπλαστική.

Όταν όμως το στροφικό πέταλο είναι σοβαρά ανεπαρκές ή μη επιδιορθώσιμο, η ανάστροφη αρθροπλαστική μπορεί να προσφέρει πιο αξιόπιστη λειτουργία.

Η επιλογή γίνεται μετά από συνδυασμό κλινικής εξέτασης και απεικονιστικού ελέγχου.

Από τη διάγνωση στη σωστή θεραπευτική απόφαση

Η αρθροπλαστική ώμου δεν πρέπει να αποφασίζεται μόνο επειδή μια ακτινογραφία δείχνει «μεγάλη φθορά».

Το βασικό ερώτημα είναι αν η συγκεκριμένη βλάβη εξηγεί τα συμπτώματα και αν η επέμβαση μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βελτίωση σε σχέση με τις εναλλακτικές θεραπείες.

Όταν ο ώμος έχει γίνει εμπόδιο στον ύπνο, στην αυτοεξυπηρέτηση, στην εργασία ή στις καθημερινές δραστηριότητες, μια εξειδικευμένη ορθοπαιδική αξιολόγηση ώμου μπορεί να καθορίσει αν υπάρχει ένδειξη για αρθροπλαστική ή αν υπάρχουν ακόμη αποτελεσματικές συντηρητικές επιλογές.

Η καλύτερη θεραπεία δεν είναι απαραίτητα η μεγαλύτερη επέμβαση. Είναι εκείνη που ταιριάζει στη συγκεκριμένη άρθρωση, στα συμπτώματα και στις λειτουργικές απαιτήσεις του ασθενούς.

Συχνές ερωτήσεις για την αρθροπλαστική ώμου

Πότε χρειάζεται αρθροπλαστική ώμου;

Συνήθως εξετάζεται όταν υπάρχει προχωρημένη βλάβη της άρθρωσης με έντονο πόνο και λειτουργικό περιορισμό, ενώ η κατάλληλη συντηρητική θεραπεία δεν προσφέρει πλέον ικανοποιητική ανακούφιση.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ανατομικής και ανάστροφης αρθροπλαστικής;

Η ανατομική αρθροπλαστική διατηρεί τη φυσιολογική γεωμετρία του ώμου και απαιτεί συνήθως λειτουργικό στροφικό πέταλο. Η ανάστροφη αλλάζει τη μηχανική της άρθρωσης ώστε ο δελτοειδής να μπορεί να κινεί αποτελεσματικότερα το χέρι όταν το στροφικό πέταλο δεν λειτουργεί επαρκώς.

Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση μετά την αρθροπλαστική ώμου;

Η καθημερινή λειτουργία επανέρχεται σταδιακά μέσα στους πρώτους μήνες, αλλά η κινητικότητα και η δύναμη μπορούν να συνεχίσουν να βελτιώνονται για αρκετούς μήνες και έως περίπου έναν χρόνο.

Πόσο διαρκεί μια πρόθεση ώμου;

Τα σύγχρονα εμφυτεύματα έχουν σχεδιαστεί για μακροχρόνια λειτουργία, αλλά η διάρκεια ζωής τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η ποιότητα του οστού, ο τύπος της πρόθεσης, η δραστηριότητα και η σωστή τοποθέτησή της.

Μπορώ να αθλούμαι μετά από αρθροπλαστική ώμου;

Πολλές δραστηριότητες χαμηλής επιβάρυνσης είναι εφικτές μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης. Αντίθετα, επαναλαμβανόμενη βαριά άρση φορτίων και αθλήματα με υψηλό κίνδυνο σύγκρουσης ή πτώσης συνήθως αποφεύγονται. Οι συστάσεις εξατομικεύονται ανάλογα με τον ασθενή και τον τύπο της αρθροπλαστικής.