Πόνος γόνατος και πότε χρειάζεται έλεγχο

Ο πόνος γόνατος δεν είναι μια ενιαία κατάσταση. Μπορεί να αρχίσει μετά από μια απότομη στροφή στο ποδόσφαιρο. Άλλοτε εμφανίζεται σταδιακά στις σκάλες ή διακόπτει τον ύπνο, χωρίς κάποιον σαφή τραυματισμό. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, τη διάρκεια και την επίδραση στην καθημερινή κίνηση.

Το γόνατο δέχεται σημαντικά φορτία σε κάθε βήμα. Οστά, χόνδροι, μηνίσκοι, σύνδεσμοι, τένοντες και μύες συνεργάζονται για να λειτουργεί σωστά. Όταν κάποια δομή τραυματιστεί ή παρουσιάσει αλλοιώσεις, μπορεί να εμφανιστούν πόνος, πρήξιμο ή δυσκαμψία. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχει αστάθεια ή δυσκολία στη βάδιση. Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά να επιλεγεί η κατάλληλη φροντίδα.

Πόνος γόνατος: οι συχνότερες αιτίες

Σε νεότερους και δραστήριους ανθρώπους, ο πόνος συχνά συνδέεται με αθλητική κάκωση ή υπέρχρηση. Μια ρήξη μηνίσκου μπορεί να προκαλέσει πόνο στην έσω ή έξω πλευρά της άρθρωσης. Επίσης, μπορεί να συνοδεύεται από πρήξιμο ή αίσθημα ότι το γόνατο «μπλοκάρει». Ωστόσο, αυτά τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αποδεικνύουν τη διάγνωση.

Μια απότομη αλλαγή κατεύθυνσης μπορεί να προκαλέσει κάκωση του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου. Ο ασθενής ενδέχεται να αισθανθεί αστάθεια, ιδιαίτερα στις στροφές. Αντίστοιχα, η τενοντοπάθεια του επιγονατιδικού τένοντα και ο πόνος γύρω από την επιγονατίδα συναντώνται συχνά σε αθλητές. Ερεθισμός τενόντων ή θυλάκων μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από απότομη αύξηση της άσκησης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συνέχιση της ίδιας επιβάρυνσης παρά τον πόνο μπορεί να παρατείνει τα ενοχλήματα. Γι’ αυτό, η προσωρινή προσαρμογή της προπόνησης έχει συχνά θέση στη θεραπεία. Το πρόγραμμα όμως χρειάζεται σωστή διάγνωση και σταδιακή επάνοδο. Η πλήρης αποχή για μεγάλο διάστημα δεν αποτελεί αυτόματα την καλύτερη λύση.

Σε μεγαλύτερες ηλικίες, συχνή αιτία είναι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος. Πρόκειται για πάθηση που επηρεάζει ολόκληρη την άρθρωση, μαζί με τον αρθρικό χόνδρο. Μπορεί να προκαλεί πόνο στη βάδιση, δυσκαμψία μετά την ακινησία και δυσκολία στις σκάλες. Ορισμένοι άνθρωποι παρατηρούν μεταβολές με τον καιρό, χωρίς αυτό να αποτελεί διαγνωστικό κριτήριο.

Ωστόσο, η αρθρίτιδα δεν σημαίνει αυτομάτως χειρουργείο. Η θεραπεία λαμβάνει υπόψη τα συμπτώματα, τη λειτουργία και τους προσωπικούς στόχους. Παράλληλα, ο γιατρός εξετάζει την ανατομία, τις δραστηριότητες και τη γενική υγεία. Η εικόνα στην ακτινογραφία δεν καθορίζει μόνη της την επιλογή.

Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν παλιούς τραυματισμούς, διαταραχές ευθυγράμμισης, φλεγμονώδεις παθήσεις και ουρική αρθρίτιδα. Πιο σπάνια, υπάρχει λοίμωξη που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Επομένως, χρειάζεται συσχέτιση των εξετάσεων με τα συμπτώματα. Ένα εύρημα στη μαγνητική δεν είναι πάντα η πραγματική πηγή του πόνου.

Πότε ο πόνος γόνατος χρειάζεται άμεση εκτίμηση

Μετά από τραυματισμό, ο έντονος πόνος με γρήγορο πρήξιμο χρειάζεται άμεσο έλεγχο. Το ίδιο ισχύει όταν δεν μπορείτε να πατήσετε, υπάρχει παραμόρφωση ή το γόνατο υποχωρεί. Επίσης, ζητήστε άμεσα αξιολόγηση αν η άρθρωση κλειδώνει και δεν κινείται κανονικά.

Ακόμη και χωρίς επείγοντα σημεία, ο επίμονος πόνος αξίζει διερεύνηση. Κλείστε εξέταση αν δεν βελτιώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες ή επανέρχεται συχνά. Επίσης, αναφέρετε δυσκολία στη βάδιση, στην οδήγηση ή στον ύπνο. Αυτές οι πληροφορίες έχουν σημασία ανεξάρτητα από το πόσα ευρήματα δείχνει μια εξέταση.

Πώς γίνεται η σωστή διάγνωση

Αρχικά, ο ορθοπαιδικός παίρνει ένα λεπτομερές ιστορικό. Πότε ξεκίνησε ο πόνος; Προηγήθηκε πτώση, στροφή ή αύξηση της άσκησης; Ενοχλεί περισσότερο στις σκάλες, στην κάμψη, στο κάθισμα ή τη νύχτα; Επιπλέον, ρωτά για πρήξιμο, αστάθεια και ήχους κατά την κίνηση. Ένα ανώδυνο «κλικ» δεν σημαίνει από μόνο του βλάβη.

Στη συνέχεια, εξετάζει την κινητικότητα, τη σταθερότητα των συνδέσμων και τα επώδυνα σημεία. Ελέγχει επίσης τη θέση της επιγονατίδας, τη μυϊκή ισχύ και τη βάδιση. Η ευθυγράμμιση του άκρου έχει σημασία, ιδιαίτερα στον χρόνιο πόνο. Έτσι, αποφασίζει αν χρειάζεται απεικονιστικός έλεγχος και ποιος είναι κατάλληλος.

Η τυπική οστεοαρθρίτιδα μπορεί συχνά να διαγνωστεί κλινικά, χωρίς απεικόνιση ρουτίνας. Όταν χρειάζεται απεικονιστική διερεύνηση χρόνιου πόνου, οι ακτινογραφίες αποτελούν συνήθως την πρώτη εξέταση. Βοηθούν στην εκτίμηση της άρθρωσης, της ευθυγράμμισης και πιθανών οστικών βλαβών. Άτυπα συμπτώματα ή υποψία άλλης πάθησης αλλάζουν το πλάνο.

Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε πόνο στο γόνατο. Μπορεί να χρειαστεί για συγκεκριμένη υποψία βλάβης μηνίσκου, συνδέσμων ή χόνδρου. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, το υπερηχογράφημα βοηθά στην εκτίμηση επιφανειακών τενόντων και συλλογών υγρού. Η κατάλληλη εξέταση είναι εκείνη που μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη θεραπευτική απόφαση.

Συντηρητική θεραπεία και εξατομικευμένο πλάνο

Για αρκετές παθήσεις, η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική. Μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στις δραστηριότητες, φυσικοθεραπεία και ενδυνάμωση τετρακεφάλου και γλουτιαίων. Επιπλέον, βοηθούν η βελτίωση της κινητικότητας και η διαχείριση βάρους, όταν χρειάζεται. Η προσωρινή αποφόρτιση έχει θέση στην οξεία φάση. Ωστόσο, η παρατεταμένη ακινησία μπορεί να αυξήσει την αδυναμία και τη δυσκαμψία.

Ο γιατρός επιλέγει τη φαρμακευτική αγωγή με βάση το ιστορικό και τα υπόλοιπα φάρμακα. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε προβλήματα στομάχου, νεφρών ή καρδιάς και στη λήψη αντιπηκτικών. Μην ξεκινάτε αντιφλεγμονώδη χωρίς να ελέγξετε ότι είναι κατάλληλα για εσάς. Η ανακούφιση του πόνου υποστηρίζει το συνολικό πρόγραμμα αποκατάστασης.

Οι ενδαρθρικές εγχύσεις έχουν διαφορετικές ενδείξεις και όρια. Για παράδειγμα, το κορτικοστεροειδές μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση σε επιλεγμένες περιπτώσεις οστεοαρθρίτιδας. Η AAOS δεν συστήνει το υαλουρονικό οξύ ως θεραπεία ρουτίνας. Για το PRP, αναφέρει πιθανό όφελος αλλά περιορισμένη ισχύ τεκμηρίωσης. Συνεπώς, χρειάζεται συζήτηση για αβεβαιότητες, κόστος και εναλλακτικές.

Καμία έγχυση δεν εγγυάται αναγέννηση του χόνδρου ή διόρθωση μιας σοβαρής μηχανικής βλάβης. Παράλληλα, η φυσικοθεραπεία δεν περιορίζεται στη χρήση μηχανημάτων. Το πρόγραμμα ασκήσεων προσαρμόζεται στον στόχο: επιστροφή στο τρέξιμο, ασφαλείς σκάλες ή καλύτερη βάδιση. Μπορεί επίσης να προετοιμάζει για επέμβαση. Η συνέπεια και η προοδευτική επιβάρυνση αποτελούν βασικά στοιχεία της αποκατάστασης.

Πότε εξετάζεται η χειρουργική λύση

Η χειρουργική θεραπεία χρειάζεται σαφή ένδειξη. Συχνά συζητείται όταν μια συγκεκριμένη βλάβη προκαλεί επίμονα συμπτώματα και η κατάλληλη συντηρητική αγωγή δεν αρκεί. Ορισμένες οξείες κακώσεις, όμως, μπορεί να χρειάζονται νωρίτερα επέμβαση. Γι’ αυτό, η απόφαση εξαρτάται από τη διάγνωση και τη λειτουργία του γόνατος.

Στις αθλητικές κακώσεις, η αρθροσκόπηση χρησιμοποιείται για επιλεγμένες βλάβες μηνίσκου, χόνδρου ή συνδέσμων. Ωστόσο, δεν αποτελεί γενική θεραπεία για κάθε εκφυλιστικό εύρημα στη μαγνητική. Ο γιατρός συνεκτιμά το είδος της βλάβης, την ηλικία και τις απαιτήσεις του ασθενούς. Επίσης, εξηγεί τις πιθανότητες βελτίωσης και τους περιορισμούς.

Στην προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, η αρθροπλαστική μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει τη λειτουργία. Η συζήτηση έχει θέση όταν τα συμπτώματα περιορίζουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής. Παράλληλα, η κατάλληλη μη χειρουργική αντιμετώπιση πρέπει να έχει αποδειχθεί ανεπαρκής ή ακατάλληλη. Η ένδειξη δεν εξαρτάται μόνο από την ακτινογραφία.

Σε κατάλληλους ασθενείς, το σύστημα MAKO υποστηρίζει τον λεπτομερή σχεδιασμό και την εκτέλεση της αρθροπλαστικής. Η ρομποτική υποβοήθηση παραμένει εργαλείο στα χέρια του χειρουργού. Δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση, ούτε εγγυάται καλύτερο αποτέλεσμα για όλους. Η σωστή ένδειξη και η εμπειρία της ομάδας παραμένουν καθοριστικές.

Πριν από κάθε απόφαση, συζητήστε τα οφέλη, τους περιορισμούς, την αποκατάσταση και τις πιθανές επιπλοκές. Ζητήστε επίσης να κατανοήσετε τις εναλλακτικές. Η επιλογή μιας τεχνικής πρέπει να βασίζεται στις ανάγκες σας και στην τεκμηρίωση. Το ότι ακούγεται πιο σύγχρονη δεν αρκεί.

Τι μπορείτε να κάνετε μέχρι την εξέταση

Αν ο πόνος γόνατος ακολουθεί ήπια καταπόνηση χωρίς προειδοποιητικά σημεία, μειώστε προσωρινά ό,τι τον επιδεινώνει. Για παράδειγμα, περιορίστε βαθιά καθίσματα, τρέξιμο και επαναλαμβανόμενες σκάλες. Σε πρόσφατο πρήξιμο, μπορεί να βοηθήσει πάγος τυλιγμένος σε πετσέτα, έως 20 λεπτά κάθε φορά. Μην τον εφαρμόζετε απευθείας στο δέρμα.

Η προσωρινή υποχώρηση του πόνου δεν αρκεί για επιστροφή σε έντονη άσκηση. Χρειάζεται σταδιακή αποκατάσταση δύναμης, κινητικότητας και ελέγχου της άρθρωσης. Επιπλέον, μην αγνοείτε επαναλαμβανόμενο πρήξιμο ή επεισόδια αστάθειας. Αν αλλάζετε τον τρόπο που περπατάτε, ενημερώστε τον ορθοπαιδικό.

Τέλος, σημειώστε πότε πονάτε και ποιες κινήσεις σας δυσκολεύουν. Φέρτε τις προηγούμενες εξετάσεις και μια λίστα φαρμάκων στο ραντεβού. Ένας εξατομικευμένος έλεγχος βοηθά να προσδιοριστεί η αιτία και το επόμενο ασφαλές βήμα. Στόχος είναι η επιστροφή στις δραστηριότητες που έχουν σημασία για εσάς.