Ο πόνος που εμφανίζεται όταν σηκώνετε το χέρι για να φορέσετε ένα μπουφάν, όταν ξαπλώνετε στο πλάι ή όταν προσπαθείτε να πιάσετε κάτι από ένα ψηλό ράφι δεν είναι πάντα «ένα απλό πιάσιμο». Το ερώτημα τι προκαλεί πόνο στον ώμο έχει πολλές απαντήσεις, επειδή η άρθρωση του ώμου συνδυάζει μεγάλη κινητικότητα με σύνθετους τένοντες, συνδέσμους και μύες. Η σωστή διάγνωση εξαρτάται από το ακριβές σημείο του πόνου, τον τρόπο που ξεκίνησε και τις κινήσεις που τον επιδεινώνουν.
Τι προκαλεί πόνο στον ώμο;
Ο ώμος αποτελείται από τρία οστά και ένα σύστημα μυών και τενόντων που ονομάζεται στροφικό πέταλο. Αυτή η κατασκευή επιτρέπει στο χέρι να κινείται προς όλες σχεδόν τις κατευθύνσεις, αλλά την καθιστά ευάλωτη σε υπερχρήση, τραυματισμούς και εκφυλιστικές αλλοιώσεις.
Στους νεότερους και δραστήριους ανθρώπους, ο πόνος συχνά συνδέεται με άθληση, απότομη κίνηση, πτώση ή επαναλαμβανόμενη εργασία πάνω από το ύψος του κεφαλιού. Στους ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, μπορεί να σχετίζεται με φθορά των τενόντων, αρθρίτιδα ή παλιό τραυματισμό που δεν αποκαταστάθηκε πλήρως. Δεν έχουν όμως όλοι οι πόνοι την ίδια βαρύτητα: μια ερεθισμένη τενοντίτιδα μπορεί να βελτιωθεί συντηρητικά, ενώ μια ρήξη τένοντα ή ένα κάταγμα χρειάζονται άμεση και στοχευμένη εκτίμηση.
Τενοντίτιδα και τενοντοπάθεια του στροφικού πετάλου
Οι τένοντες του στροφικού πετάλου σταθεροποιούν την κεφαλή του βραχιονίου μέσα στην άρθρωση. Όταν ερεθίζονται από επαναλαμβανόμενη καταπόνηση, κακή μηχανική κίνηση ή σταδιακή φθορά, προκαλούν πόνο κυρίως στην έξω πλευρά του ώμου και του βραχίονα.
Συχνά ο ασθενής ενοχλείται όταν σηκώνει το χέρι στο πλάι, χτενίζεται, οδηγεί ή κρατά ένα αντικείμενο μακριά από το σώμα. Ο νυχτερινός πόνος, ιδιαίτερα όταν ξαπλώνει κανείς στον πάσχοντα ώμο, είναι επίσης χαρακτηριστικός. Η τενοντοπάθεια δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ρήξη, αλλά όταν η αδυναμία ή ο πόνος επιμένουν, απαιτείται διερεύνηση της κατάστασης των τενόντων.
Σύνδρομο πρόσκρουσης και θυλακίτιδα
Κάτω από το ακρώμιο υπάρχει ένας μικρός χώρος από όπου διέρχονται τένοντες και ο υπακρωμιακός θύλακος. Αν ο χώρος αυτός στενέψει λειτουργικά ή οι ιστοί ερεθιστούν, εμφανίζεται πόνος στο μέσο του τόξου της ανύψωσης του χεριού. Η κατάσταση είναι γνωστή ως σύνδρομο πρόσκρουσης.
Ο θύλακος μπορεί να φλεγμαίνει, προκαλώντας θυλακίτιδα με έντονη ευαισθησία και περιορισμό της κίνησης. Η θεραπεία δεν είναι ίδια για κάθε ασθενή. Ανάπαυση από τις επιβαρυντικές κινήσεις, ειδικό πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και φαρμακευτική αγωγή μπορεί να αρκούν, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις μια υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη παρέμβαση συμβάλλει στον έλεγχο της φλεγμονής.
Μερική ή πλήρης ρήξη τενόντων
Μια ρήξη του στροφικού πετάλου μπορεί να προκύψει μετά από πτώση ή απότομη έλξη του χεριού, αλλά και να εξελίσσεται σταδιακά λόγω εκφυλισμού. Δεν εκδηλώνεται πάντα με αφόρητο πόνο. Μερικοί ασθενείς περιγράφουν περισσότερο αδυναμία: δυσκολεύονται να σηκώσουν το χέρι, να κρατήσουν βάρος ή να το κατεβάσουν ελεγχόμενα.
Η ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας, το μέγεθος της ρήξης, η ποιότητα του τένοντα και τα λειτουργικά προβλήματα καθορίζουν το θεραπευτικό πλάνο. Μικρές ή χρόνιες ρήξεις δεν οδηγούν υποχρεωτικά σε χειρουργείο. Αντίθετα, σε έναν δραστήριο ασθενή με πρόσφατη τραυματική ρήξη και σημαντική αδυναμία, η έγκαιρη αρθροσκοπική αποκατάσταση μπορεί να είναι καθοριστική για τη λειτουργική επάνοδο.
Ασβεστοποιός τενοντίτιδα
Η εναπόθεση ασβεστίου σε τένοντα του ώμου μπορεί να προκαλέσει ξαφνικό, πολύ έντονο πόνο και περιορισμό που μοιάζει δυσανάλογος με την κίνηση που προηγήθηκε. Ο πόνος μπορεί να αντανακλά προς τον βραχίονα και να διαταράσσει σοβαρά τον ύπνο.
Η ακτινογραφία συνήθως αναδεικνύει την ασβέστωση, ενώ το υπερηχογράφημα δίνει πολύτιμες πληροφορίες για τους τένοντες και τον θύλακο. Η αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, φυσικοθεραπεία, υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη θεραπεία ή, όταν τα συμπτώματα επιμένουν, αρθροσκοπική αντιμετώπιση.
Παγωμένος ώμος
Ο παγωμένος ώμος, ή συμφυτική θυλακίτιδα, δεν προκαλεί μόνο πόνο. Προκαλεί σταδιακή δυσκαμψία, με αισθητή δυσκολία ακόμη και σε απλές κινήσεις, όπως να δέσετε το σουτιέν, να βάλετε το πορτοφόλι στην πίσω τσέπη ή να φτάσετε το πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου.
Εμφανίζεται συχνότερα σε ηλικίες 40 έως 60 ετών και σχετίζεται συχνά με σακχαρώδη διαβήτη, διαταραχές του θυρεοειδούς ή παρατεταμένη ακινητοποίηση μετά από τραυματισμό. Χρειάζεται υπομονή, αλλά όχι παθητική αναμονή. Η έγκαιρη καθοδήγηση με στοχευμένη αποκατάσταση βοηθά στη διατήρηση της κίνησης και στον έλεγχο του πόνου.
Άλλες αιτίες πόνου στον ώμο που δεν πρέπει να παραβλέπονται
Η οστεοαρθρίτιδα της γληνοβραχιόνιας άρθρωσης ή της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης προκαλεί πόνο, δυσκαμψία και συχνά αίσθημα τριβής ή «κλικ». Είναι συχνότερη μετά τα 50, σε άτομα με προηγούμενο τραυματισμό ή σε όσους έχουν επιβαρύνει επανειλημμένα την άρθρωση.
Η αστάθεια του ώμου και τα επεισόδια εξαρθρήματος αφορούν συχνότερα νεότερους ασθενείς και αθλητές. Μετά από εξάρθρημα, μπορεί να έχει τραυματιστεί το επιχείλιο χόνδρο ή οι σύνδεσμοι, αφήνοντας αίσθημα ότι ο ώμος «φεύγει» σε ορισμένες θέσεις. Η απλή αποφυγή των κινήσεων δεν λύνει πάντα το πρόβλημα και μπορεί να οδηγήσει σε νέους τραυματισμούς.
Ο πόνος δεν ξεκινά πάντοτε από τον ίδιο τον ώμο. Αυχενική ριζίτιδα μπορεί να δίνει πόνο προς τον ώμο και το χέρι, μαζί με μούδιασμα, κάψιμο ή αδυναμία στα δάκτυλα. Σπανιότερα, πόνος στον αριστερό ώμο που συνοδεύεται από πίεση στο στήθος, δύσπνοια, κρύο ιδρώτα ή ναυτία μπορεί να σχετίζεται με καρδιακό πρόβλημα και απαιτεί άμεση επείγουσα αξιολόγηση.
Πότε χρειάζεται άμεση εξέταση από ορθοπαιδικό
Μετά από πτώση ή δυνατό χτύπημα, παραμόρφωση του ώμου, αδυναμία να κινήσετε το χέρι ή έντονος πόνος που δεν υποχωρεί είναι λόγοι για άμεση εκτίμηση. Το ίδιο ισχύει όταν εμφανίζονται αιφνίδιο πρήξιμο, ερυθρότητα, πυρετός ή πόνος μετά από χειρουργείο, καθώς μπορεί να υπάρχει λοίμωξη ή άλλη επιπλοκή.
Αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν ο πόνος επιμένει περισσότερο από λίγες εβδομάδες, ξυπνά συστηματικά τη νύχτα, συνοδεύεται από προοδευτική αδυναμία ή εμποδίζει την εργασία και την άθληση. Η παρατεταμένη αυτοθεραπεία με παυσίπονα χωρίς διάγνωση μπορεί να καλύψει προσωρινά τα συμπτώματα, χωρίς να αντιμετωπίσει την αιτία.
Πώς τίθεται η σωστή διάγνωση
Η κλινική εξέταση παραμένει το βασικό πρώτο βήμα. Ο ορθοπαιδικός αξιολογεί το εύρος κίνησης, τη μυϊκή ισχύ, τα σημεία ευαισθησίας και ειδικές δοκιμασίες για τους τένοντες, την αστάθεια ή την άρθρωση. Ιδιαίτερη αξία έχει το ιστορικό: διαφορετική σημασία έχει ο πόνος που ξεκίνησε μετά από αγώνα τένις και διαφορετική εκείνος που εμφανίζεται αργά τη νύχτα χωρίς εμφανή τραυματισμό.
Η ακτινογραφία ελέγχει οστά, αρθρίτιδα, ασβεστώσεις και κατάγματα. Το υπερηχογράφημα επιτρέπει δυναμική αξιολόγηση των τενόντων και του θυλάκου, ενώ η μαγνητική τομογραφία είναι χρήσιμη όταν υπάρχει υποψία ρήξης, βλάβης του επιχείλιου χόνδρου ή άλλης ενδοαρθρικής πάθησης. Η επιλογή της εξέτασης πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα, όχι να γίνεται μηχανικά.
Η αντιμετώπιση του πόνου στον ώμο ξεκινά συχνά συντηρητικά, με εξατομικευμένη αποκατάσταση, τροποποίηση δραστηριοτήτων και έλεγχο της φλεγμονής. Όταν όμως υπάρχει δομική βλάβη ή αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας, σύγχρονες αρθροσκοπικές τεχνικές μπορούν να προσφέρουν στοχευμένη λύση με μικρές τομές.
Ο ώμος σας δεν χρειάζεται να «συνηθίσει» τον πόνο. Όταν μια κίνηση που κάποτε ήταν αυτονόητη γίνεται δύσκολη, η έγκαιρη εξειδικευμένη εκτίμηση δίνει τη δυνατότητα να επιστρέψετε με ασφάλεια στην καθημερινότητα, στην εργασία και στη δραστηριότητα που σας εκφράζει.
